Waarom lijm in de kast achteruitgaat en hoe dat te vertragen

Waarom een geopende fles cyanoacrylaat achteruitgaat

Cyanoacrylaat hardt uit door vocht. Een spoor waterdamp op het materiaal is al genoeg om de reactie te starten. Daarom is juist een geopende fles kwetsbaar: bij elke opening komt vochtige lucht in de ruimte boven de vloeistof en blijft daar zitten. De reactie loopt traag door in de fles zelf.

Dat is eerst niet zichtbaar. De lijm loopt nog, maar wordt dikker, trekt draden bij het uitschenken en heeft steeds langer nodig om aan te trekken. Wat eerst in vijf seconden vastzat, staat na een halfjaar nog een minuut te wachten. In dat stadium ligt de eindsterkte al lager.

De manier van knijpen speelt mee. Bij het loslaten van een zachte fles wordt lucht teruggezogen. Beter is: fles rechtop, kort en beheerst knijpen, de druk pas loslaten als de tuit omhoog wijst, dop er meteen op.

Koel bewaren en de valkuil van condens

Reacties verlopen trager bij lagere temperatuur, als vuistregel een halvering per tien graden daling. Dat geldt ook voor het trage verdikken in de fles. Ongeopende cyanoacrylaat houdt in de koelkast rond vijf graden veel langer stand dan op een plank waar het in de zomer dertig graden wordt.

Er zit een addertje aan vast. Een fles van vijf graden die in een werkplaats van achttien graden wordt opengedraaid, verzamelt condens op de koude buitenkant en in de tuit. Dat water komt bij het eerste knijpen mee, waardoor de tuit dichtslaat. Bij epoxy geeft binnengekomen vocht een troebele, zwakke laag.

De handeling ligt dus vast: de fles komt uit de koeling in een gesloten zak op het werkblad en gaat pas open als de buitenkant op kamertemperatuur is. Een kleine fles heeft dertig tot zestig minuten nodig, een cartridge of blik van een kilo twee tot drie uur. Terugzetten pas als de fles dicht en droog is.

• Ongeopende cyanoacrylaat: koelkast rond 5 graden, in een gesloten zak met droogmiddel
• Watergedragen houtlijm: vorstvrij, tussen 5 en 25 graden
• Alles rechtop, dop boven, in een opvangbak

Tweecomponentenlijmen en cartridges

Hars en verharder blijven strak gesloten en strikt gescheiden, ook de doppen. Verharder trekt vocht en koolzuur aan, wat later als aminebloei terugkomt. Een restje hars in de verharderfles maakt die fles op termijn onbruikbaar.

Hars die koud heeft gestaan kan kristalliseren en er suikerachtig uitzien. Dat herstelt door de gesloten fles ongeveer een uur in water van veertig tot vijftig graden te zetten en daarna door te roeren tot de vloeistof helder is.

Cartridges gaan het langst mee als de gebruikte mengtuit blijft zitten: de uitgeharde prop is de beste afsluiting. Bij het volgende gebruik gaat er een nieuwe tuit op en wordt eerst een streepje weggedrukt tot de kleur homogeen is. Cartridges staan rechtop, koel en vorstvrij.

Tuiten, doppen en verstoppingen

De tuit wordt voor het sluiten afgeveegd met een droge doek, nooit met een vochtige. Cyanoacrylaat plakt de dop vast via lijm in de schroefdraad; een schoongeveegde rand of een dun laagje vaseline op de draad voorkomt dat. Zit de dop vast, dan helpt een waterpomptang of kort verwarmen, met het risico dat de tuit meescheurt.

Een verstopte tuit gaat open met een stalen naald of een stukje gitaarsnaar, niet met een tandenstoker: hout is poreus en brengt vocht mee. Bij kitkokers houdt een spijker in de tuit vocht vast en roest; de uitgeharde prop laten zitten werkt beter.

Herkennen dat lijm op is

Bij cyanoacrylaat volstaat een druppel op afvalhout. Draadvorming, een witte waas of een aantrekkijd die beduidend langer is dan gewend betekent: niet meer geschikt voor constructief werk. Voor het vullen van gaatjes gaat zo'n fles nog mee.

Bij tweecomponentenlijm geeft alleen een proefmengsel uitsluitsel. Een kleine hoeveelheid in de exacte verhouding aanmengen, minstens een minuut roeren inclusief wand en bodem, uitstrijken op afval en laten liggen bij werkplaatstemperatuur. Blijft de laag na de opgegeven tijd plakkerig of drukt hij met de nagel in, dan klopt er iets niet.

Geschifte houtlijm met klontjes en een zure geur is verloren; zeven helpt niet, want de dispersie zelf is kapot. Polyurethaanlijm die merkbaar dikker is geworden en blaasjes in de fles heeft, zit aan het eind. Een openingsdatum met viltstift op de romp, niet op de dop, zegt meer dan de houdbaarheidsdatum van een ongeopende verpakking.