Voorbewerking van het oppervlak: ontvetten is het halve werk

Wat er op een schoon ogend oppervlak zit

Vingers laten bij elke aanraking huidvet achter. Die film is een paar moleculen dik en toch genoeg om de hechting flink terug te brengen. Wie een geschuurd plaatje nog even vastpakt om het tegen het licht te houden, maakt de voorbewerking op die plek ongedaan.

Siliconen zijn hardnekkiger. Ze komen uit meubelpoets, uit glansmiddel in spuitbussen, uit het lossingsmiddel van kunststof onderdelen en uit de lucht wanneer in de buurt met siliconenkit is gewerkt. Silicone heeft een zeer lage oppervlaktespanning: de lijm trekt zich terug en gaat in bolletjes staan.

Op aluminium, koper en messing ligt binnen enkele minuten na het schuren opnieuw een oxidehuid. Die laag zit los op het grondmetaal, dus de lijm hecht keurig aan iets dat zelf loslaat. Bij aluminium wordt daarom binnen een half uur na het opruwen gelijmd.

Zachte pvc, kunstleer en sommige rubbers laten weekmakers naar het oppervlak migreren; een verbinding die weken houdt kan maanden later alsnog loslaten. Schuurstof werkt als een scheidingslaag van losse korrels.

• huidvet van vingers en handpalmen
• silicone uit poets, glansmiddel en kit
• oxidehuid op aluminium, koper en messing
• weekmakers uit zachte kunststoffen

Waarom hechting daarop stukloopt

Hechting berust op contact op moleculaire schaal: de lijm moet het oppervlak bevochtigen en in groeven en poriën lopen. Elke tussenlaag verhindert dat, hoe dun die ook is.

Het breukvlak verraadt wat er misging. Een gladde, glanzende lijmzijde zonder materiaalresten wijst op adhesiefbreuk: de lijm heeft nooit gehecht. Blijven er vezels aan de lijm hangen of scheurt het hout naast de voeg, dan lag de zwakke plek in het materiaal. Adhesiefbreuk verwijst vrijwel altijd terug naar de voorbewerking en niet naar de lijmsoort.

Middelen die werken en middelen die tegenwerken

Aceton verwijdert vet, olie en lijmresten snel en verdampt zonder residu. Op metaal, glas, keramiek en de meeste houtsoorten is het bruikbaar. Op ABS, polystyreen, polycarbonaat en acrylaat tast het aan of veroorzaakt het spanningsscheurtjes die pas dagen later opvallen.

Isopropanol is milder, verdampt vrijwel residuvrij en is veilig op bijna alle kunststoffen. Huidvet en lichte vervuiling verdwijnen goed, bij dikke olielagen en siliconen schiet het tekort. De technische kwaliteit heeft de voorkeur boven verdunde varianten met water en parfum.

Voor siliconen en zware vervuiling bestaat ontvetter op basis van koolwaterstoffen, in de spuiterij bekend als siliconenverwijderaar. Op een vlak waar met poets of kit is gewerkt is dat de enige route die werkt; alcohol smeert de silicone daar alleen uit.

Huishoudreiniger en allesreiniger bevatten tensiden die een filmpje achterlaten, vaak met glansmiddel op siliconenbasis. Spiritus bevat denatureringsmiddelen en soms olieachtige toevoegingen die achterblijven na verdamping. Beide maken een oppervlak visueel schoon en chemisch onbruikbaar.

• aceton voor metaal, glas, keramiek en hout
• isopropanol voor kunststof en licht vervuild metaal
• siliconenverwijderaar na poets, kit of onbekende historie
• niet gebruiken: huishoudreiniger, allesreiniger, spiritus

Eerst schuren, dan ontvetten

De volgorde ligt vast: eerst schuren, dan ontvetten. Andersom wrijft de korrel het vet dieper de verse groeven in.

Voor hout volstaat korrel 120 tot 180; fijner maakt het vlak te glad voor mechanische verankering. Metaal wordt kruislings opgeruwd met korrel 80 tot 120 of met schuurvlies, tot de glans overal weg is. Gladde kunststoffen krijgen korrel 180 tot 240; bij polyetheen en polypropeen helpt schuren nauwelijks en is een vlambehandeling of een primer nodig.

Daarna gaat het stof eraf met droge perslucht of afzuiging, niet met de blote hand. Pas dan volgt het ontvetten, bij zwaar vervuilde delen twee keer. Tussen ontvetten en lijmen zit bij voorkeur minder dan een half uur; het vlak wordt daarna alleen aan de randen of met schone handschoenen vastgepakt.

Een schone doek per beurt

Een doek die vet heeft opgenomen geeft dat bij de tweede haal weer af. Het hele werkstuk met dezelfde lap bewerken verdeelt de vervuiling over alle lijmvlakken. Per beurt hoort dus een schone, pluisvrije doek.

De werkwijze: doek bevochtigen met het middel, in één richting over het vlak halen, doek omslaan of vervangen, en met een tweede droge doek nawrijven voordat het middel verdampt. Wie het middel laat opdrogen, laat het opgeloste vet terugvallen waar het lag.

Katoenen lappen uit oude kleding bevatten wasverzachter en zijn ongeschikt; pluisvrije doeken of stevig papier werken beter. Bij siliconenverwijdering gaat elke doek na één haal weg.

Op metaal en glas is het resultaat te toetsen met een druppel water: op een schoon vlak vloeit die plat uit, op een vervuild vlak blijft de druppel bol staan.